ԿԼԻՆԻ՞ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ «ՀՅՈՒՍԻՍ-ՀԱՐԱՎ» ԱՌԱՆՑՔԻ ԱՌԱՆՑՔՈՒՄ

18 հուլիսի 2016 | | Լուրեր, 2016

«Հյուսիս-Հարավ առանցք. Հայաստան-Ռուսաստան-Վրաստան-Իրան համագործակցության արդի վիճակը և զարգացման հեռանկարները» քննարկելու համար հունիսի 27-ին գիտաժողով էին հրավիրել «Ինտեգրացիա և զարգացում» ՀԿ-ն, Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միությունը, «Նորավանք» ԳԿՀ-ն, «Միջազգային հարաբերությունները և տնտեսական ինտեգրումը Հարավային Կովկասում» փորձագիտական ցանցը, ՌԴ «Գիտելիք» ընկերությունը, «Կովկասյան համագործակցություն» ոչառևտրային գործակցությունը: Օրը շոգ էր, զեկուցողները՝ շատ, թեմաները՝ բազմազան, ես փորձեցի հարցազրույցների միջոցով հասկանալ, թե ինչ է Հայաստան-Ռուսաստան-Վրաստան-Իրան համագործակցությունը: Իմ զրուցակիցները եկել էին հաստատուն տրամադրությամբ՝ վկայելու «Հյուսիս-Հարավ» առանցքում քառակողմ գործակցությունը, ու մասամբ անակնկալի էին գալիս իմ «սկեպտիցիզմից»:

Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության նախագահ ԱՐՍԵՆ ՂԱԶԱՐՅԱՆԻՆ հարցրի.

-Ձեր կարծիքով՝ կա՞ Հայաստան-Ռուսաստան-Վրաստան-Իրան համագործակցություն, եթե այդ պետությունների միջև կա ներքին մրցակցություն:

-Իհարկե, պիտի լինեն մրցակից պետություններ, առաջին մրցակիցն այսօր Ադրբեջանն է, որ ցամաքային կապ ունի ԻԻՀ-ից ՌԴ, մրցակից կարող է լինել Թուրքիան՝ իբրև տարածաշրջանի խոշոր քաղաքական-տնտեսական միավոր, այնուհանդերձ, մենք կարծում ենք, որ Իրանի միջազգային շուկա վերադառնալու պարագայում՝ պատժամիջոցները հանելու, տնտեսության և հասարակական կյանքի աստիճանական դեմոկրատացման պայմաններում, Հայաստանը շահեկան միջանկյալ կամուրջ է ԻԻՀ-ՀՀ-ՌԴ և ԵԱՏՄ տարածք, ԻԻՀ-ՀՀ-ԵՄ տարածք դուրս գալու համար:

-Որո՞նք են Հայաստանի առավելությունները:

-Տարանցիկ փոխադրման մեր տոկոսադրույքներն այսօր ավելի մատչելի են, քան առաջարկում է Ադրբեջանը: Մեր ազատական տնտեսական օրենսդրությունը, չօգտագործված տնտեսական ներուժը: Արդեն մեկ տարի մենք աշխատում ենք, որ Իրանի խոշոր գործարարները Հայաստանում արտադրանքները պատրաստեն ու արտահանեն Made in Armenia պիտակով՝ մուտք գործելով եվրոպական շուկա՝ օգտվելով մեր GSP+ համակարգից, որը տրվում է խթանման ու զարգացման կարիք ունեցող տնտեսություններին: Արդեն բարձր մակարդակով երկու գործարար համաժողով արել ենք Երևանում և Թեհրանում, հոկտեմբերին նորից ենք համաժողով հրավիրելու, որ Իրանի խոշոր շուկայի գործարարներին կարողանանք ներկայացնել մեր առաջին հայացքից համեստ թվացող ներուժը և բերել Հայաստան: Մենք ունենք իրանցիների հետ աշխատելու բանալին, որ մեծ առավելություն է տալիս: Ռուսական օլիգարխները բանակցությունների կեսից կանգ են առնում՝ ոճերը տարբեր են: Մենք կարողանում ենք: Ոչ միայն այն պատճառով, որ հազարամյակներով հարևան ենք, այլև կապեր ունենք, համայնք ունենք, իրանական բիզնեսը Հայաստանում իր տեղը միշտ ունեցել է: Հայաստանը պետք է միջնորդ լինի, որ կարողանա խոշոր խաղացողների շահերը համադրել իր շահերին: Իրանի տնտեսությունն այսօր նման է լավ պահպանված պահածոյի՝ նրանք տեխնոլոգիական զարգացումով հետ են մնացել համաշխարհային տնտեսությունից պատժամիջոցների պատճառով և վերազինման կարիք ունեն: Մենք ունենք ոլորտներ, որ կարող ենք համատեղ զարգացնել՝ կենցաղային քիմիա, IT ոլորտ, այլ բնագավառներ:

-Կա քաղաքականություն՝ իր մտադրություններով, և կա իրականություն: Չե՞ք կարծում, որ այդ քառյակում կա ներքին՝ Իրան-Ռուսաստան մրցակցություն, մենք ունե՞նք քաղաքական ազատություն այդ մրցակցության մեջ մեր շահերը պաշտպանելու:

-Տնտեսական ծրագրեր իրականացնելու գործում ոչ ոք չի կարող Հայաստանի գործարարների ձեռքից բռնել ու ասել՝ մի արեք: Պետք է հստակ գիտակցում, որ մեր շահերի պաշտպանը մենք ենք, և չնայենք ոչ Հարավ, ոչ Հյուսիս, մեր չարչրկված կոմպլեմենտար քաղաքականությունը իրականացվում և իր արդյունքը տալիս է: Հայաստանը փորձում է բյուզանդական արծվի նման երկու գլուխ ունենալ և Արևելքի ու Արևմուտքի միջև իր քաղաքականությունն իրականացնել: Իսկ Իրանը և Ռուսաստանը մրցակցելու են, դա հակամարտություն չէ՝ Իրանին պետք է մտնել ռուսական մեծ շուկա, ռուսներին էլ պետք է իրանական շուկան, բիզնեսի տրամաբանությունն է՝ ով լավ է մատուցում իր ապրանքը, նա էլ շուկայում տեղ է գտնում: Իրանն առաջին հերթին կարիք ունի տեխնոլոգիապես վերազինվելու, ԵԱՏՄ-ն կարող է օգնել, ԵՄ-ն էլ: Անցյալ շաբաթ մենք հանդիպել ենք ԱՄՆ-ի պետդեպարտամենտի Կովկասը սպասարկող վարչության պետի հետ և հասկացանք, որ ԱՄՆ-ը իր տնտեսական ակտիվությունն Իրանում Հայաստանի միջոցով է փորձում զարգացնել՝ ԱՄՆ-ԻԻՀ երկկողմանի պատժամիջոցներ կան դեռ, և պետդեպը թույլ չի տա գործարարներին Իրանում ներդրումներ անել, կա և մենթալիտետի խնդիր, որ մենք Իրանի հետ չունենք:

-Մենք կկարողանա՞նք դա անել:

-Կկարողանանք, եթե լինենք խելացի, կազմակերպված և բիզնեսում համարձակ ծրագրեր դնենք: Արդեն երկու շաբաթ, օրինակ, Մոսկվա-Թեհրան ցանկացած տեսակի, հավաքական բեռներ ենք փոխադրում:

ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի դասախոս ՌՈՄԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԸ գիտաժողովում ներկայացնում էր «Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների չեղարկման գործընթացի մեկնարկը և Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան առանցքով համագործակցության զարգացման հեռանկարները», բայց ես նրան տվեցի նույն հարցը.

-Կա՞ Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան առանցքով համագործակցություն, չկա՞ ներքին մրցակցություն, կդիմանա՞ Հայաստանը այդ առանցքում:

-Այդ ձևաչափով համագործակցության համար կան բավականաչափ լավ հիմքեր և թերի կողմեր: Լավ է, որ քառակողմ ձևաչափում երկկողմ և եռակողմ համագործակցության ձևաչափեր կան՝ ՌԴ-ԻԻՀ-ՀՀ և ՀՀ-ԻԻՀ-Վրաստան: Երկկողմ համագործակցության ծրագրեր կան Հայաստանի և Իրանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի, Հայաստանի և Վրաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի միջև, փաստորեն, մենք ունենք երկկողմ և եռակողմ համագործակցության ձևաչափեր, բայց չունենք քառակողմ հարթակ:

-Քաղաքական կամքի՞ պակաս է, թե՞ տնտեսական հիմքերը չեն ձգում:

-Քաղաքական կամքը՝ մեկ, բայց դա առաջնային գործոն չէ: Առաջնայինը ավելի գործուն զուգահեռ հարթակի առկայությունն է՝ Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան ձևաչափով, որ բավականին թուլացնում է մեր հնարավորությունները: Մյուս կողմից՝ մեր ձևաչափը Իրանի համար կարող է ցատկահարթակ լինել դեպի Եվրոպա:

-Կոնկրետ ինչպե՞ս:

-Եթե զարգանան Իրան-Հայաստան-Վրաստան էներգետիկ համագործակցության ծրագրերը, դա կարող է ճանապարհ բացել դեպի Եվրոպա իրանական էներգետիկայի համար:

-Այդ ձևաչափում ի՞նչ դեր կարող է ունենալ չորրորդ կողմը՝ խթանո՞ղ, թե՞ արգելակող:

-ՌԴ-ն կարող է դրական դեր ունենալ, եթե ռուս-վրացական հարաբերությունները կարգավորվեն: Մեկ տարուց ավելի է՝ խոսվում է աբխազական երկաթուղու վերագործարկման հնարավորությունների մասին:

-Դուք հավատում եք քաղաքական հեքիաթների՞ն:

-Առանց այդ երկաթուղու շահագործման քառակողմ ձևաչափով համագործակցությունը փակուղի է մտնում: Եթե մենք կառուցենք Իրան-Հայաստան երկաթուղին, որի հնարավորությունը, քաղաքական ու տնտեսական պատճառները կան, առանց աբխազական հատվածի վերաշահագործման, առանց ռուս-վրացական հարաբերությունների կարգավորման, առանց ցամաքային սահմանի, Ռուսաստան-Հայաստան կապը անհնար է դառնում:

-Հնարավո՞ր է այդ քառակողմ ձևաչափին «Մետաքսի ճանապարհի» միացումը:

-«Մետաքսի ճանապարհին» միանալու ավելի մեծ շանսեր ունի Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան հարթակը՝ եթե այնտեղ համագործակցությունը ռեալ ռելսերի վրա է, մենք խոսում ենք դեռ շանսերի մասին:

-Որքա՞ն է այդ հաղորդակցուղին անվտանգ տարածաշրջանային ֆորս մաժորների դեպքում:

-Տնտեսական զարգացման համար տարածաշրջանին խաղաղություն է պետք, եթե նկատի ունեք ռազմական գործողությունների վերսկսվելը, ճանապարհը կարող է վտանգավոր լինել թե Ադրբեջանում, թե Հայաստանում: Մենք պիտի կարողանանք ռեալ քայլեր անել՝ առաջինը Իրան-Հայաստան երկաթուղին իրականացնենք, աբխազական երկաթուղու հարցում դրական լուծում ստանանք, մենք պիտի զուգահեռ զարգացնենք այդ համագործակցության հարթակը, այլընտրանք ուղղակի չունենք:

ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տարածաշրջանային և միջազգային հետազոտությունների բաժնի գիտաշխատող ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆԻՆ խնդրեցի բնորոշել Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան համագործակցությունը, չկա՞ ներքին մրցակցություն:

-Ոչ, կա բավականին հստակ դիրքորոշում, կողմերը շահագրգռված են այդ ուղղությամբ, տարածաշրջանում իրավիճակ է փոխվել: Քանի դեռ Իրանը պատժամիջոցների տակ էր, դա ոչ իրական ծրագիր էր թվում: 2000-ին Իրանն ու Ռուսաստանը ստորագրեցին «Հարավ-Հյուսիս» ծրագիրը, որի էներգետիկ բաղկացուցիչը ձեռնտու է թե Ռուսաստանին, թե Իրանին: Այլ հարց է, որ մրցակցություն կա Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև:

- Հայաստանի առավելությունները որո՞նք են:

-Հայաստանն ունի մի քանի առավելություններ: Առաջինը՝ էներգետիկ աշխատանքի փորձ ունի թե Ռուսաստանի, թե Իրանի հետ, որն Ադրբեջանը չունի: Երկրորդ առավելությունը Վրաստանի գործոնն է, որը պիտի ճիշտ օգտագործենք, թե Ռուսաստանին, թե Իրանին Վրաստանի մասնակցությունը ձեռնտու է, Ադրբեջանի դեպքում Վրաստանը դուրս է մնում խաղից: Հայաստանի էլեկտրահաղորդման ծրագրերը հետաքրքիր զարգացումներ կարող են ունենալ, եթե մենք կառուցենք երրորդ գիծը, Հայաստանը շատ ավելի հզոր ու հետաքրքիր է դառնում տարածաշրջանի համար:

-Այդ համագործակցության մեջ կա՞ն գազային ծրագրեր:

-Այս պահին ոչ, տեսականորեն կարող են ներառվել:

-Մենք ունենք ծրագրեր, հեռանկարներ, ե՞րբ կարող ենք ռեալ արդյունքներ ունենալ:

-Ռեա՞լը: Հենց հիմա կառուցվում է էլեկտրահաղորդման երրորդ գիծը դեպի Իրան, որը կքառապատկի էներգահաղորդումը, նմանատիպ ծրագիր ունենք Վրաստանի հետ, որ նշանակում է լրացուցիչ էլեկտրահաղորդման գիծ է կառուցվելու: Եթե աշխատի Իրանի հետ երրորդ էլեկտրահաղորդման գիծը, Իրանից Հայաստան գազի առաքումը երեք անգամ կմեծանա, մինչև երեք միլիարդի տարողունակություն գազատարն ունի:

Այսքանը՝ հարցազրույցների մասով, իսկ գիտաժողովը սկսվեց «Նորավանք» ԳԿՀ-ի գործադիր տնօրեն ԳԱԳԻԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ խոսքով, հետո Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան առևտրատնտեսական համագործակցության հեռանկարները ներկայացրեց Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության նախագահ Արսեն Ղազարյանը: Սոցիոլոգիական գիտությունների թեկնածու ՍԱՄՎԵԼ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԸ խոսեց «Ռուսաստան-Վրաստան-Հայաստան-Իրան «Հյուսիս-Հարավ» ինտեգրացիայի ռազմավարական նախադրյալների ու խոչընդոտների մասին»: ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տարածաշրջանային և միջազգային հետազոտությունների բաժնի գիտաշխատող ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆԸ«Հյուսիս-Հարավ» միջանցքում Հայաստանի ու Ադրբեջանի մասնակցության հեռանկարների SWOT վերլուծություն ներկայացրեց, Պետական կառավարման ակադեմիայի տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի գիտաշխատող ՋՈՆԻ ՄԵԼԻՔՅԱՆԸ՝ Վրաստան-Իրան փոխհարաբերությունները և «Հյուսիս-Հարավ» քաղաքական առանցքը: Շատ էի ուզում գրել նրանց ելույթների մասին, բայց իմ փոխարեն դա անում է http://soyuzinfo.am կայքը, որտեղ կարող եք կարդալ գիտաժողովում հնչած զեկույցները:

Օրը շատ շոգ էր, առանցքում ամառն էր, որ այլընտրանքների ու տարբերակների բազմազանության մեջ միայն մեկ խոստում ուներ՝ Հյուսիսն ու Հարավը չեն կարող միմյանց հետ չհաղորդակցվել, մենք մեզ պիտի առանցք դարձնենք:

Անահիտ ԱԴԱՄՅԱՆ

Հ.Գ. «Ինտեգրացիա և զարգացում» ՀԿ-ի նախագահ ԱՐԱՄ ՍԱՖԱՐՅԱՆԸ իմ սադրիչ հարցերին չտրվեց, հավարտ խորհրդաժողովի՝ նա ասաց.

-Իբրև քննարկման կազմակերպիչներից մեկը՝ մենք արձանագրում ենք, որ վերջին շաբաթներին ոչ միայն ռուսական, այլև ամերիկյան և արևմտաեվրոպական քաղաքական ու դիվանագիտական շրջանակներում մեծացել է հետաքրքրությունը Հայաստանի նկատմամբ: Գալով Հայաստան՝ նրանք գլխավոր խնդիրներից մեկը համարում են պարզել՝ կարո՞ղ է Հայաստանի տնտեսությունը իրական ու էական փոփոխություն գրանցել «Հյուսիս-Հարավ» առանցքի լիաթոք գործարկման պայմաններում: Մեր գլխավոր խնդիրն է հասկանալ՝ չօգտագործված ի՞նչ ներուժ ունենք, որ պետք է գործարկենք այս առանցքին մասնակցելու համար: Երկրորդ՝ պարզել, թե մրցակցային ի՞նչ առավելություններ ունենք Ադրբեջանի համեմատությամբ, որ կարողանանք հետաքրքրությունը ձգել դեպի մեզ: Եթե այդ հարցը հետաքրքրում է ԱՄՆ-ին, Եվրոպային, Մոսկվային, Հայաստանի հանրությունը, քաղաքագետները, գիտական ներուժը չպիտի՞ իմանան, թե որն է իրենց երկրի հնարավորությունների վերին սահմանը: Իզուր չէ, որ ամառվա այս շոգ օրերին քննարկումների շարք ենք նախաձեռնել տարբեր մակարդակներում: Հույս ունեմ, որ մեր աշխատանքի արդյունքը կամփոփվի զեկույցի մեջ, որը մեր ռուս գործընկերները կտրամադրեն ՌԴ արտաքին գործերի նախարարությանը և Առևտրաարդյունաբերական պալատին, իսկ մենք՝ Հայաստանի իշխանության պատկան կառույցներին:

-Անձամբ Ձեր պատասխանը ո՞րն է այդ հարցին:

-Իրականում Հայաստանն ունի երկու ռեսուրս՝ աշխարհագրական ու աշխարհաքաղաքական դիրքը, որը հենց «Հյուսիս-Հարավ» առանցքի մեջ է:

-Աշխարհագրական դիրքը աշխարհաքաղաքականի հետ հակասության մեջ է:

-Ոչ, մեր աշխարհաքաղաքական դիրքը մեզ «Հյուսիս-Հարավ» առանցքում բնական տեղ է ապահովում, մենք պիտի կարողանանք Ռուսաստանի հետ միասին հետաքրքիր լինել Վրաստանին, որ ադրբեջանաթուրքական կախվածությունից դուրս գա: Անկախ՝ աբխազական երկաթուղին կգործարկվի, թե ոչ, Վերին Լարսի ճանապարհը միանգամայն բավարար է հայ-ռուսական տնտեսական համագործակցությունն առաջ տանելու համար, քանի դեռ չկան թուրքական բեռնատարները: Երկրորդ կարևոր հարցը մեր տնտեսական ներուժն է՝ կարո՞ղ ենք Հայաստանում ունենալ այնպիսի արտադրություններ, որոնք կհետաքրքրեն ռուս և իրանցի գործարարներին, գլխավոր խնդիրը ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում մեր արդյունաբերական ներուժը զարգացնելն է: Կառավարությունը առևտրաարդյունաբերական համալիրների զարգացման քայլեր է անում, որոնք կարող են ավելի շատ լինել, եթե կա ռուսների ու իրանցիների համատեղ հետաքրքրությունը: Այս առումով մեր խորհրդաժողովը համարում եմ միանգամայն արդիական:

Սկզբնաղբյուր՝ www.noravank.am


Անուն*
Ձեր էլ. հասցեն*
Ուղարկվող էլ. հասցեն*
 

Читать так же по темам:

Լուրեր
• ՀԱԳՄ նախագահը ցավակցական ուղերձ է հղել Սիրիայում տեղի ունեցած աղետալի երկրաշարժի կապակցությամբ• Գործարար համայնքն իր դիտարկումներն է ներկայացրել Առողջության համապարփակ ապահովագրության ներդրման հայեցակարգի վերաբերյալ• «Տնտեսական թվային ցուցանիշերն աճողական են, բայց դրանց հետ մեկտեղ առկա են բազմաթիվ իրական խնդիրներ»․ Արսեն Ղազարյան• Աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորող իրավական դրույթները պարզաբանող ձեռնարկ• Խորհրդածություններ ազգային ինքնության մասին• Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության նախագահ Արսեն Ղազարյանի ամանորյա ուղերձը• «Հայ և իրանցի գործարարներն անգամ լիարժեք չգիտեն միմյանց ներուժի ու կարողությունների մասին»․ ՀԱԳՄ նախագահ• Համագործակցության հուշագիր՝ ՀԱԳՄ-ի և Հայաստանի ներդրումային խորհրդի միջև• «Տնտեսության մեջ մրցակցայնության և արդյունավետության բարձրացումն անհնար է առանց առաջատար տեխնոլոգիաների կիրառման»․ Արսեն Ղազարյան

Մեկնաբանություններ

մեկնաբանություններ չկան

Մեկնաբանել

Մեկնաբանություններ կարող են թողնել միայն գրանցված օգտվողները:
Անհրաժեշտ է մուտք գործել կամ գրանցվել
Սխալ լոգին/գաղտնաբառ
Էլ. հասցե
Գաղտնաբառ
 
Имя (պարտադիր է)
Почта (պարտադիր է)
Пароль (պարտադիր է)
 

Авторизоваться

Регистрация      Забыли пароль?
Некоторые функции сайта доступны только авторизованным пользователям
Որոնել նյութ ըստ ամսաթվի
  • ООО «АПАВЕН» - Международная Грузовая Транспортная Компания
  • LOGOS EXPO Center