Ատոմակայա՞ն, թե՞ արևային էլեկտրակայան

25 հունվարի 2013 | | Լուրեր, 2013

«Իրատես de facto»-ի հյուրն է «Հայաստանի հելիոֆիկացիայի ծրագրի» հեղինակ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր ՎԱՀԱՆ ՀԱՄԱԶԱՍՊՅԱՆԸ:

-Պարոն Համազասպյան, ի՞նչ արդյունքներով ավարտեցիք 2012-ը և ի՞նչ սպասելիքներ ունեք 2013-ից:
-Անցած տարվա մեր կարևորագույն ձեռքբերումը պետք է համարեմ այն, որ իշխանական սառույցը վերջապես տեղից շարժվեց, և հելիոֆիկացիայի խնդիրն ընկալելի դարձավ մեր բարձրագույն իշխանական մարմիններին: Այս հարցում մեծ էր ձեր' «Իրատես de facto»-ի դերը: Թերթի ողջ կոլեկտիվին հայտնում եմ իմ խորին շնորհակալությունը և լավագույն բարեմաղթանքները: Ցանկանում եմ, որ այս տարին հաջողություն բերի մեր ազգին, որ հայ մարդն այսուհետ մոռանա արտագաղթի ճամփան և զբաղվի իր ստեղծագործ աշխատանքով սեփական հայրենիքում' սփյուռքի մեր եղբայրների և քույրերի հետ ձեռք ձեռքի տված: Այսօր դա շատ կարևոր է Հայաստանի համար:

-Վերադառնանք հելիոֆիկացիայի խնդրին: Դուք շարունակո՞ւմ եք պնդել, որ Հայաստանի իշխանությունները դեմ են այդ ծրագրին, ծրագիր, որի իրականացումը շատ բան կարող է տալ Հայաստանին և՛ տնտեսական, և՛ քաղաքական առումով: Ինչո՞վ կարող եք այդ երևույթը բնութագրել: Իշխանությունները հո մեր երկրի թշնամիները չե՞ն:
-Իհարկե ոչ: Սկզբունքորեն մեր իշխանությունները մեր երկրի համար թշնամիներ լինել չեն կարող: Հայ ժողովուրդը մշտապես ունեցել է արտաքին թշնամիներ և երկիրը քայքայող ու թշնամու գործը առաջ տանող չինովնիկություն, քյոխվայություն և այլն:

-Այնուամենայնիվ, ինձ համար անհասկանալի մնաց, թե ո՛րն է մեր չինովնիկի շահը, ինչո՞ւ նա պետք է խոչընդոտի Հայաստանում հելիոֆիկացիայի Ձեր ծրագրի իրականացմանը, չէ՞ որ խոսքը մեր' էներգետիկ ռեսուրսներով աղքատ երկրում արևային էներգետիկայի զարգացման, արդյունաբերության մեջ հելիոտեխնիկական արդյունաբերության նոր ոլորտի ձևավորման, գազի թանկացման պայմաններում բնակչությանը էներգիայի առավել էժան և կայուն աղբյուրի տրամադրման ազգանվեր գործի մասին է:
-Ձեր նշած փաստարկները բխում են պետության և ժողովրդի շահերից: Դա կոչվում է պետական կամ համակարգային մոտեցում: Անվերջ կարելի է թվարկել այն բազմաթիվ օգուտները, որոնք կստանան Հայաստան պետությունը և նրա քաղաքացիները, երբ կյանքի կոչվի հելիոֆիկացիայի մեր ծրագիրը: Օգուտներ' ինչքան ուզես, ու ոչ մի վնաս' և՛ տնտեսական, և՛ քաղաքական առումով, ո՛չ մի հակացույց: Պետական չինովնիկն այս ամենը գիտի, բայց իրողություններին նայում է միայն իր նեղ, շահադիտական տեսանկյունից: Բյուրոկրատ չինովնիկի ֆենոմենն այն է, որ նա հմտորեն կարողանում է քողարկվել, խոսելով պետության շահերից' նա իր յուրաքանչյուր պաշտոնական քայլ հարմարեցնում է իր նեղ անձնական շահին: Այն մարդիկ, ովքեր իրենց գործունեության հիմքում դնում են նախ պետության և ժողովրդի գերակա շահը' երկրորդ պլան մղելով նեղ անձնականը, շատ վտանգավոր են չինովնիկության համար: Նրանք մտնում են, կոպիտ ասած, չինովնիկի բոստանը, որտեղ վերջինս փող է աշխատում: Միաժամանակ կասկածի տակ է դրվում չինովնիկի պաշտոնավարման նպատակահարմարությունը, երբ նրա գործը առավել հաջողությամբ կատարում են ուրիշները: Չինովնիկը մի օր պետք է պատասխան տա ծախսված պետական և գրանտային միջոցների և զրոյական արդյունքի համար: Այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ 20 տարվա ընթացքում մենք կուտակեցինք 4 միլիարդ դոլարի պարտք և դրա դիմաց ունեցանք ընդամենը քայքայված, հոգեվարքի մեջ գտնվող տնտեսություն, չհաշված, իհարկե, ցոփ կյանք վարող չինովնիկությունը և օլիգարխիան: Իմ պարագայում կարող եմ փաստել, որ գիտնականների և ինժեներների մի փոքրաթիվ խմբով մենք զրոյական կետից, առանց պետական և գրանտային միջոցների, ստեղծել ենք արտահանմանը միտված արդյունաբերության մի հզոր ոլորտ' իր բոլոր ատրիբուտներով, և պատրաստ ենք այն հաջողությամբ իրագործելու Հայաստանում և այլուր: Չնայած գրանտային ծրագրերի առատությանը, քսան տարիներում էներգետիկայի նախարարությունն այդպես էլ չկարողացավ ստեղծել մեր հելիոֆիկացիայի ծրագրին համարժեք այլընտրանքային որևէ ծրագիր: Միայն այդպես կարող եմ բացատրել էներգետիկայի նախարարության ընդերքում ծնված և ինձ հասցեագրված հայտնի թեզը, որ արևային տեխնիկայի զարգացումը Հայաստանում վաղաժամկետ է: 2000 տարի առաջ այդ մտահանգմանը ավելի հարմար ձևակերպում էր տվել Եզոպոսը. «Աղվեսի դունչը խաղողին չհասավ, ասաց' խակ է»:

-«Նոյյան տապանում» կայացած մամլո ասուլիսում հայտարարեցիք, որ մեր չինովնիկն ավելի վտանգավոր է ազգի համար, քան ատոմակայանը: Ինչո՞ւ եք այդքան բացասաբար վերաբերվում Ձեր գործունեությանը չինովնիկի տված կարծիքին: Հնարավոր է, չինովնիկությունը, իսկապես, հեռանկարային չի համարում հելիոֆիկացիայի ծրագիրը:
-2013-ի հունվարի 16-ին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանն իր ելույթում նշեց կարևոր մի միտք' մեր սերնդին մեծ առաքելություն է բաժին հասել' կայացնել և ամրապնդել մեր անկախությունը: Նախագահի այդ մտքին ես կավելացնեմ նաև, որ մեր սերունդը լավ հնարավորություն ունի կատարելու իր այդ կարևոր առաքելությունը: Հայաստանի հելիոֆիկացիայի ծրագիրը մեզ տալիս է այդ հնարավորությունը, պետք է միայն այն նյութականացնել: Եթե որոշ չինովնիկներ, օգտվելով մեր երկրի ծանր տնտեսական վիճակից, փորձում են պղտոր ջրում իրենց համար ձուկ որսալ' առաջնորդվելով հայ մարդուն պատիվ չբերող «Եղունգ ունես' գլուխդ քորիր» կործանարար կարգախոսով, ապա այստեղ ես մեր նախագահի կողքին եմ: Զրո հանդուրժողականություն պետության հիմքերը թուլացնող մարդկանց և պաշտոնատար անձանց նկատմամբ: Ինչ վերաբերում է մի չինովնիկի արտահայտած արևային տեխնիկայի վաղաժամկետության թեզին, ապա դա ապակողմնորոշող և շատ վտանգավոր է, ունի զարգանալու և տարածվելու հեռանկար: Այդ միտքն արդեն ընթացքից վերցրել և անմիջապես գործի է դրել ՀՀ ԿԳՆ-ն' փակելով Աբովյան քաղաքի կրթահամալիրին կից մեր ուսումնական արևային պոլիգոնը, ՀՀ ԱԺ տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Վարդան Այվազյանը' անտեսելով Հայաստանի հելիոֆիկացիայի հարցերով պառլամենտական լսումներ կազմակերպելու ՀՀ ԱԳՄ առաջարկը և այլն: Այստեղ սկսում է գործել դոմինոյի գործոնը' գործարարները չեն շտապում ներդրումներ կատարել, մեզ քարկոծողների շարքերն արդեն համալրում են հասարակական կազմակերպությունները:

-Դուք նկատի ունեք սպառողների միության նախագահ Արմեն Պողոսյանի ելո՞ւյթը Ձեր համատեղ մամլո ասուլիսի ժամանակ: Ես ծանոթ եմ արևային էներգետիկային տված նրա գնահատականին, որը համեմեց' «Մկան թուքն էլ ջրաղացին օգուտ է» հայտնի արտահայտությամբ: Հետաքրքիր է իմանալ, թե նա ինչու է լծվել արևային էներգետիկայի դեմ մղվող պայքարին: Ձեր կարծիքով' որո՞նք են նման դիրքորոշման շարժառիթները, պարզ մարդկային խա՞նդն է այստեղ գործում, թե՞...
-Իմ կարծիքով' այստեղ «թե»-ն է գործում: Մի փոքրիկ ուղղում: Ոչ թե լծվել է, այլ լծել են: Ո՞վ և ինչո՞ւ էր կազմակերպել ատոմային և արևային էներգետիկային նվիրված այդ մամլո ասուլիսը, ու ի՞նչ նպատակ էր այն հետապնդում' ինձ համար գաղտնիք մնաց: Մտածում ես' այդ ի՞նչ օտարածին գործիչներ են աշխատում, լավ, դրանց մեջ հայի արյուն իսկի չկա՞: Ո՞Ւմ է խանգարում Վահան Համազասպյանը' իր հելիոֆիկացիայի ծրագրով, ո՞ւմ էր խանգարում աշխարհահռչակ ակադեմիկոս հանգուցյալ Պարիս Հերունին' իր «Արև» ծրագրով, ո՞ւմ են խանգարել մեր մյուս տաղանդավոր գիտնականները, գյուտարարները և ինժեներները: Ինչո՞ւ են նրանք լքել և լքում իրենց հայրենիքը, գնում են «օտարստաններ»' ծառայելու այլոց, երբ նրանց կարիքը Հայաստանն ավելի շատ ունի: Ափսոսում եմ, որ այդ սկզբունքային հարցի վերաբերյալ մեր բանավեճն Արմեն Պողոսյանի հետ չկայացավ: Ի զարմանս ինձ և լրագրողական լսարանի, իմ ելույթի արանքում նա ճողոպրեց: Բարձրացված հարցի վերաբերյալ լրագրողները բավարարվեցին միայն իմ մեկնաբանությունները լսելով: Պարոն Արմեն Պողոսյանը, մեջբերելով' «Մկան թուքն էլ ջրաղացին օգուտ է» ժողովրդական հայտնի ասացվածքը, ակամայից տվեց Հայաստանի համար հելիոֆիկացիայի դերի ճիշտ գնահատականը: Բացատրեմ: Այդ ասացվածքի իմաստն այն է, որ մկան օգնությամբ հնարավոր է ջրաղացի քարը (թափանիվը) տեղից պոկել, հաղթահարել դադարի դիմադրությունը: Հետագայում քարը կպտտվի նաև առանց մկան օգնության: Էլեկտրաշարժիչներում մկան դերը կատարում են թողարկման փաթույթները: Այդ նույն իմաստությունն է տարածում նաև «Պապը և շաղգամը» ժողովրդական հեքիաթը: Այնտեղ ևս, միայն մկան օգնությամբ հնարավոր եղավ պոկել հսկայական շաղգամը: Խոսքը ոչ թե Հայաստանի տնտեսության մեջ արևային էներգետիկայի մի չնչին (մկնաչափ) ներդրման մասին է, այլ այն, որ տեղից պոկվելով, հելիոտեխնիկական արդյունաբերությունը կստանձնի Հայաստանի տնտեսության իսկական լոկոմոտիվի դերը և Հայաստանի արդյունաբերությունը կպոկի քնած վիճակից, իր վճռորոշ ազդեցությունը կթողնի մեր տնտեսության բոլոր ճյուղերի վրա' ներառյալ գիտությունը, արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը, երկրի անվտանգությունը և այլն: Այս ամենը մենք տեսնում, հասկանում և համառորեն շարունակում ենք մեր գործը, գիտենք, որ հելիոֆիկացիայի գաղափարն այն ջինջ աղբյուրն է, որից սկիզբ կառնի դեպի օվկիանոս շտապող մի հորդառատ հայկական գետ, արժանավայել հայկական բրենդ' մեր երկրին բերելով տնտեսական և քաղաքական լուրջ դիվիդենդներ: Կատակ բա՞ն է, հայ գիտնականները ձեռնոց են նետում համաշխարհային էկոլոգիական և էներգետիկ պրոբլեմներին' այն լուծելով Հայաստանում մշակված «Երկրների և աշխարհամասերի հելիոֆիկացիայի» ամբիցիոզ ծրագրի միջոցով:

-Ափսոս, որ ատոմակայանի և արևային էներգետիկայի վերաբերյալ Ձեր քննարկումները չկայացան: Այս խնդիրները գտնվում են ոչ միայն մեր, այլև միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում, մանավանդ ատոմակայաններում տեղի ունեցած աղետներից հետո: Հիշենք Չեռնոբիլը, Ֆուկուսիման և ատոմակայանների նկատմամբ համաշխարհային հանրության խիստ բացասական վերաբերմունքը: Ի՞նչ ապագա եք կանխատեսում ատոմային էներգետիկայի համար, ընդհանրապես, և հայկական ատոմակայանի վերաբերյալ, մասնավորապես:
-Թող ոչ ոք չսպասի, թե ես որևէ բացասական խոսք կհնչեցնեմ ատոմային տեխնիկայի և, մասնավորապես, հայկական ատոմակայանի վերաբերյալ: Դա ինձ համար հոգեհարազատ թեմա է, որին նվիրվել եմ իմ գիտական գործունեության լավագույն տարիները: Իմ գիտական աշխատանքները ու նաև իմ ասպիրանտներից շատերի աշխատանքները նվիրվել էին ատոմային ռեակտորների, միջուկային մարտագլխիկների և տիեզերական սարքերի մեջ օգտագործվող էլեկտրոնային սարքերի հուսալիության ապահովման խնդրին: Իմ և տ.գ.թ. Սամվել Թադևոսյանի նախագծած ռադիացիայի նկատմամբ կայուն և գերճշգրիտ թիվ-անալոգային ձևափոխիչը մինչ օրս էլ օգտագործվում է տիեզերական տարբեր սարքերի մեջ: Հայաստանում քչերը գիտեն, որ 1989-ին Մոսկվայում, իմ մասնակցությամբ, քննարկվում էր հայկական ատոմակայանը «Էլեկտրոնստանդարտ» ՀԳՀԻ-ի տրամադրությանը հանձնելու հարցը' հատուկ նշանակությամբ էլեկտրոնային սարքերի ռադիացիոն փորձարկումները կազմակերպելու նպատակով: Նույն թվականին ատոմակայան այցելեց Սերգեյ Կորոլյովի տեղակալ Էռնստ Մոլչանովը: Մտահղացումը չկայացավ ԽՍՀՄ փլուզման պատճառով… Ատոմային էներգետիկան դեռ երկար կծառայի մարդկությանը, քանի դեռ չի գտնվել համարժեք էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրը: Կասկած չկա, որ այդ աղբյուրը մայր արևն է լինելու: Մնում է միայն գտնել այդ էներգիայի օգտագործման տնտեսապես շահավետ ձևը: Քանի դեռ այդ խնդիրը չի լուծվել, ատոմային էներգետիկան չի կորցնի իր կարևոր դերը: Ատոմային վառելիքի պաշարները կարող են բավարարել մոտ 200 հարյուր տարի: Իրենց բնույթով ատոմակայանները հուսալի և անվտանգ համակարգեր են, որոնք մշտապես կատարելագործվում են հուսալիության բարձրացման ուղղությամբ' օգտագործելով գիտության և տեխնիկայի նվաճումները: Ատոմակայանի թույլ տեղը և վտանգի միակ աղբյուրը մարդն է' սպասարկող և ղեկավարող անձնակազմի տեսքով: Չեռնոբիլի և Ֆուկուսիմայի վթարների պատճառը միայն մարդկային գործոններն էին: Չեռնոբիլի ատոմակայանում ռեակտորների հովացման առավել հուսալի երկկոնտուրանոց սիստեմների փոխարեն օգտագործվել էր ավելի բարձր օ.գ.գ. և, հետևաբար, էլեկտրաէներգիայի ցածր ինքնարժեք ապահովող մեկկոնտուրանոց հովացման համակարգ: Չեռնոբիլում, առաջնությունը տալով տնտեսական ցուցանիշներին, հարվածի տակ էր դրվել կայանի հուսալիությունը: Ֆուկուսիմայի վթարի պատճառը ևս հովացման համակարգում թույլ տրված սխալներն էին: Վթարից հետո այդ փաստը բարձրաձայնեց ամերիկացի ինժեները' վկայակոչելով ընդունման ակտի տակ իր հատուկ կարծիքը: Հայկական ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի շինարարության ժամանակ պետք է նկատի ունենալ այս ամենը և հաշվի նստել սեփական մասնագետների կարծիքի հետ' զերծ մնալով չինովնիկական կամային որոշումներից: Ատոմակայանի շինարարության վրա ինչ-ինչ խնայողությունների գնացող չինովնիկը պետք է հասկանա իր գործողությունների ռիսկի աստիճանը և զերծ մնա այստեղ ևս փող աշխատելու գայթակղությունից:

-Կարո՞ղ են արդյոք հելիոֆիկացիայի ծրագիրը և հայկական ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի շինարարությունը մտնել ինչ-որ հակասությունների մեջ:
-Իհարկե, հելիոֆիկացիայի ծրագրի իրականացումը անպայման խառնելու է էներգետիկ ոլորտի խաղաթղթերը: Ատոմակայանն այստեղ կապ չունի: Ցանկացած բիզնեսի նման, էներգետիկ ոլորտի բիզնեսը ևս ունի իր հստակ տրամաբանությունը: Պետք է պահպանել և զարգացնել էներգետիկ շուկայում գրաված մոնոպոլ դիրքը: Այստեղ հելիոֆիկացիայի գաղափարը սկզբունքորեն հակասության մեջ է մտնում գազի, նավթի և էլեկտրաէներգիայի ոլորտների բիզնեսի հետ երկու պատճառով: Առաջին, հելիոֆիկացիան ենթադրում է բաշխված էներգահամակարգերի ձևավորումը, երբ էներգետիկ շուկայի յուրաքանչյուր սպառող ունենում է հսկողությունից դուրս գտնվող էներգիայի իր սեփական աղբյուրը: Որոշ դեպքերում շարքային սպառողը կարող է չընդունել էներգակիրների գների հարաճուն բարձրացման գործոնը (իսկ էներգակիրների գները ապագայում միայն աճելու են) և օրերից մի օր էլ կորոշի հրաժարվել գազի կամ էլեկտրաէներգիայի մատակարարի ծառայություններից: Մոնոպոլ դիրք ունեցող էներգամատակարարի համար դա վատ սցենար է: Էներգետիկ շուկան կկորցնի իր սպառողների զգալի մասը: Խոսենք թվերով: Մեր երկրում ունենք 350000 գյուղացիական տնտեսություն: Հելիոֆիկացիան ենթադրում է, որ նրանցից յուրաքանչյուրը կստանա 20 կՎտ ջերմային հզորությամբ արևային սարքեր: Այդ սարքերի միջոցով ստացված ընդհանուր ջերմային հզորությունը, տարվա կտրվածքով, կկազմի 350000 X 20 կՎտ X 2500 արևային ժամ = 17500000000 կՎտ =17500000 ՄՎտ/տարեկան ջերմային հզորություն: Եթե այս թիվը բաժանենք տարվա ժամերի վրա' կստանանք 17500000 : 365 X 24 = 19977168 ՄՎտ.ժ ջերմային հզորություն:

-Ի՞նչ համամասնություն ունեն արևային էներգիայի այդ ծավալները էներգիայի մյուս աղբյուրների հետ:
-Խնդրեմ, համեմատենք այն հայկական ատոմակայանի 400 ՄՎտ.ժ հզորության հետ' 19977168:400 = 4994292, այսինքն' այն 5 անգամ ավելի է, քան ատոմակայանի տված հզորությունը: Նշեմ, որ 400 ՄՎտ-ն ատոմակայանի նոմինալ (կեղտոտ) հզորությունն է, որի մեջ չկան բուն ատոմակայանի վրա ծախսված էներգիան, կապիտալ վերանորոգման և այլ տեխնոլոգիական միջոցառումների ժամանակ հարկադիր պարապուրդներից առաջացած կորուստները և այլն:

-Այդ թվերը տպավորիչ են: Միգուցե մեծ ծախսե՞ր են պահանջվում հելիոֆիկացիայի ծրագրի համար:
-Ամենևին: Բերեմ նաև այդ հաշվարկները' ընդունելով DVH տիպի կոմբինացված հելիոհամակարգերի գործարանային գները' 100 դոլար մեկ կՎտ տեղադրված հզորության դիմաց: 350000 X 20 X 100 $ = 700000000 $ = 700 միլիոն դոլար = 0,7 միլիարդ դոլար: Համեմատության համար ասեմ, որ հայկական ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի կառուցման համար պահանջվում է 5-7 միլիարդ դոլար ինվեստիցիա կամ 10 անգամ ավելի գումար, քան այն կպահանջվի Հայաստանի հելիոֆիկացիայի համար: Նշեմ, որ DVH տիպի կոմբինացված հելիոհամակարգերի շահագործման ժամկետը 50 տարի է, և մեկ կՎտ ջերմային էներգիայի ինքնարժեքը կազմելու է 100$ X 400 դր: 50 տարի X 2500 արևային ժամ= 0,32 դր.: Դատեցեք ինքներդ: Կենտրոնացված էներգամատակարարման դեպքում մեկ կՎտ էլեկտրաէներգիան մասնավորը գնում է 30 դրամով, համարժեք հզորությամբ գազը' 16 դրամով: Արևային էներգիան մեր գյուղացիական տնտեսությունների համար 50-93,75 անգամ էժան կնստի: Հիշենք, որ արևային էներգետիկան բացարձակ անվտանգ է: Նրա կիրառողներին չեն սպառնում թունավորման, պայթյունի և վտանգավոր այլ երևույթներ:

-Այդ դեպքում ի՞նչ իմաստ ունի նոր ատոմակայանի կառուցումը:
-Ատոմակայան կառուցելը մեզ պետք է արդյունաբերության, այդ թվում' հելիոտեխնիկական արդյունաբերության զարգացման համար: Այսօր ատոմակայանի կառուցումը մեզ համար պարտադիր է դառնում, եթե հաշվի առնենք նաև Թուրքիայում իրականացվող ատոմային ծրագիրը, ըստ որի' Ռուսաստանն այդ երկրում կառուցելու է 4 ատոմակայան: Մեր ատոմակայանի գոյությունը հնարավորություն կտա պայքարելու, որ մեր շրջակայքում և մեր հսկողությունից դուրս այլ ատոմակայաններ չկառուցվեն: Չինովնիկների հորինած այն գաղափարը, որ Հայաստանում արևային տեխնիկայի զարգացումը կխանգարի ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի կառուցմանը, զուրկ է որևէ տրամաբանությունից: Թուրքիայի ողջ տարածքով արդեն կատարվել է մասնակի հելիոֆիկացիա' արևային ջրատաքացուցիչների մասսայական կիրառման միջոցով, սակայն դա նրան չի խանգարում կառուցելու 4 հատ ԳՎտ-անոց ատոմակայան:

-Այդ դեպքում ինչո՞ւ Ձեր ծրագիրը կյանքի չի կոչվում: Ճիշտ կլիներ, որ առանց ժամանակ կորցնելու ձեռնամուխ լինեիք հելիոֆիկացիայի ծրագրի իրականացմանը և ավարտեիք այն, ասենք, մինչև 2015 թվականը:
-Շատ լավ կլիներ, Հայոց մեծ եղեռնի 100 տարին պետք է նշել նման կարևոր գործով: Բավական է շրջենք երկրագնդով մեկ և աղերսագին խնդրենք, որ աշխարհը ճանաչի Ցեղասպանությունը: Ժամանակն է, որ աշխարհը մեզ ճանաչի որպես համաշխարհային պրոբլեմներ լուծող ազգի, որը մարդկությանը փրկելու է էներգետիկ և էկոլոգիական աղետներից: Դա հնարավոր է: ՈՒսանողական տարիներին ես իմ համակուրսեցիների հետ մասնակցում էի Եղեռնի 50-րդ ամյակին նվիրված ցույցի կազմակերպման աշխատանքներին: Շատ վտանգավոր և անիրական էր թվում, որ սովետական երկրում հնարավոր է հակակառավարական նման համազգային ցույց կազմակերպել, այն էլ 1964 թվականի Նովոչերկասկի դեպքերից անմիջապես հետո, երբ Նիկիտա Խրուշչովը գնդակահարեց «երշիկային» ցույցի ելած բանվորներին: Մեզանում ստացվեց։ Ավելին, 20 տարի անց Ղարաբաղն էլ ստացվեց: Համոզված եմ, հելիոֆիկացիան ևս կստացվի, մնացել է կատարել ընդամենը կես քայլ, պետք է կազմակերպել հելիոտեխնիկական սարքերի զանգվածային արտադրությունը: Դրա բոլոր նախադրյալները մենք ստեղծել ենք:

-Այս ամենը շատ համոզիչ և փաստարկված է: Ինչո՞ւ մեր իշխանությունները համարժեք չեն արձագանքում, ինչո՞ւ ձեռնքերը քշտած չեն թաթախվում հելիոֆիկացիայի գործընթացների մեջ, չեն ստանձնում նախաձեռնությունը և գործընթացի ողջ պատասխանատվությունը:
-Դրա հնարավորությունը մեր իշխանությունները չունեն: Նրանց գործն ավելի դժվար է, քան ինձ նման ազատ գիտնականինը: Իշխանավորները ստիպված են հետևելու և սպասելու այն գործընթացների ավարտին, որոնք հանգեցրին խորհրդային հզոր կայսրության կործանմանը: Նույնիսկ 20 տարի անց դեռ պարզ չէ, թե ինչ կատարվեց. Գորբաչովի դավաճանությո՞ւնը, սովետական անհեռատես տնտեսական քաղաքականության ախուսափելի կրա՞խը, սառը պատերազմում Արևմուտքի տարած անարյուն հաղթանա՞կը, թե՞ ճշգրիտ հաշվարկված տնտեսական և քաղաքական բնույթի քայլերը' կայսրությունը զարգացման նոր աստիճանի բարձրացնելու համար, թե այս ամենը Պարույր Հայրիկյանի ձեռքի գործն էր: Իրադրությունը բարդ է և շատ հակասական: Դժվար է հասկանալ, թե ԱՊՀ երկրներում և Հայաստանում իրականում ով է ղեկավարում և կարգավորում ընթացող գործընթացները: Մինչև խառնաշփոթի ավարտը և պղտոր ջրի զուլալվելը մեր չինովնիկը չի կարող իզուր ժամանակ կորցնել և զբաղվել հելիոֆիկացիայի հարցերով: Նա զբաղված է իր թալանը տեղավորելով, այն վերաբաշխելով և լեգալացնելով: Ժամանակներն են վտանգավոր: Երկրում սկսվել և ընթանում է նախագահ Սերժ Սարգսյանի հակակոռուպցիոն պայքարը: Այնպես որ, չինովնիկներից ես սպասելիքներ չունեմ, գոհ եմ, որ նրանք, առայժմ, ինձ չեն խանգարում: Հույս ունեմ, որ Հայաստանը շուտով կբռնի իր կայուն զարգացման ուղին: Նախանշաններն արդեն կան, վկա' հելիոֆիկացիայի հարցերով Հայաստան-Շվեյցարիա հնարավոր համագործակցությանն ուղղված բնապահպանության, էներգետիկայի և էկոնոմիկայի նախարարությունների տված միանշանակ դրական կարծիքները: Դա ինձ հույսեր է ներշնչում:

-Առջևում նախագահական ընտրություններն են: Նորընտիր նախագահն ի՞նչ կտա մեր ժողովրդին, նաև հելիոֆիկացիայի Ձեր ծրագրին:
-Ասեմ, որ նախագահից ոչինչ կախված չէ և ամեն ինչ կախված է միայն նախագահից: Եթե մենք դեֆակտո անկախ երկիր լինեինք, ապա երկրի նախագահը կարող էր իր անմիջական վճռորոշ ազդեցությունը թողնել Հայաստանի տնտեսական և քաղաքական կայուն զարգացման գործընթացների վրա: Բայց մենք անկախ ենք միայն դեյուրե: Տեսեք, թե ինչ կատաղի աշխարհաքաղաքական հակամարտությունների խաչմերուկում ենք հայտնվել։ Ո՞վ կթողնի, որ Հայաստանը' իր նախագահով հանդերձ, ինքնուրույն քայլեր կատարի և՛ արտաքին և՛, մասամբ, ներքին քաղաքականության բնագավառներում: Այստեղ մեզ պետք է աշխատանքի բաժանում կատարել: Հայ ժողովուրդը, սփյուռքի մեր եղբայրների և քույրերի հետ, պետք է զբաղվի երկրի տնտեսական զարգացման և երկրի պաշտպանունակության բարձրացման հարցերով, իսկ երկրի նախագահը ժամանակ չկորցնի ներքին խնդիրների վրա, չշեղվի արտաքին խնդիրներից: Ճիշտ կլիներ, որ մեր նորընտիր նախագահը մեր հելիոֆիկացիայի խնդիրը դարձներ երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականության հենասյուներից մեկը:

Զրույցը'
Հասմիկ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ

Աղբյուրը՝ «Իրատես de facto»


Անուն*
Ձեր էլ. հասցեն*
Ուղարկվող էլ. հասցեն*
 

Մեկնաբանություններ

  • Sahakyan Samvel | Պատասխանել
    29 հուլիսի 2013

    Պարոն Համազասպյանի ծրագիրը հիանալի ծրագիր է: Այն պետք է կյանքի կոչել քանի դեռ էներգակիրների հետագա թանկացումները չեն բերել երկրի վերջնական կործանմանը: Կարծում եմ, որ Արեգականային էներգիայից միայն ջերմային էներգայի ստացումը բավարար չէ երկրի բոլոր խնդիրները լուծելու համար: միաժամանակ անհրաժեշտ է այն փոխարկել այլ էներգիաների: Այդ պատճառով առաջարկում եմ. 1. հելիոֆիկացիայի համար օգտագործել շահագործումը ավարտած հանքավայրերի տարածքները, որոնց մակերեսը ներկայումս 4-5 հազ. հա, իսկ մոտակա տարիներին կհասնի մինչև 10 հազ. հա: Այդ հողերի ռեկուլտիվացիան չափազանզ թանկ արժե և դրանց վերականգնումը տնտեսապես արդյունավետ չէ: 2.Արեգակնային կայանների էներգիան անհրաժեշտ է փոխարկել այլ էներգիաների, օրինակ օդի ճնշման էներգիայի և կուտակել ստորերկրյա պահեստարաններում: 3. Օդի ճնշման էներգիան օգտագործել ՀԷԿ-ի համար էներգիայի աղբյուր, երբ ոչ մեծ քանակությամ ջուրը պարզապես շրջանառություն է կատարում տուբինով և արտադրվում է էլեկտրաէներգիա, որը պայմանականորեն անվանվում է արեգակնային հիդրոէլեկտրակայան: Այդ ծրագրի բաղկացուցիչ մասերց մեկն էլ կարող է լինել, օրնակ բնական գազից, կամ ածխից առավել բարձր էներգիա ունեցող հեղուկ վառելիքի ստացումը՝ արեգակի էներգիայի օգտագործմամբ, որը կլուծի տրանսպորտային խնդիրները: Ս. Սահակյան կենս գիտ դոկտոր

Մեկնաբանել

Մեկնաբանություններ կարող են թողնել միայն գրանցված օգտվողները:
Անհրաժեշտ է մուտք գործել կամ գրանցվել
Սխալ լոգին/գաղտնաբառ
Էլ. հասցե
Գաղտնաբառ
 
Имя (պարտադիր է)
Почта (պարտադիր է)
Пароль (պարտադիր է)
 

Авторизоваться

Регистрация      Забыли пароль?
Некоторые функции сайта доступны только авторизованным пользователям
Որոնել նյութ ըստ ամսաթվի
  • ООО «АПАВЕН» - Международная Грузовая Транспортная Компания
  • LOGOS EXPO Center